Triệu chứng thường gặp của bệnh nhân ở giai đoạn đầu sau phẫu thuật đó là cảm thấy đau, sưng, cứng ở đầu gối khiến cho phạm vi cử động bị hạn chế. Tình trạng này khiến bệnh nhân gặp khó khăn trong việc kiểm soát cơ bắp và sức mạnh của chân, không chịu được trọng lượng sức nặng của toàn bộ cơ thể. Do đó, trong thời gian khoảng 3 tháng đầu, bệnh nhân sẽ dùng nạng để chịu một phần trọng lượng cơ thể, hỗ trợ chân trong việc đi lại.
1. Bài tập PHCN trong tuần 1 sau phẫu thuật (từ ngày 1 – 7)
Mục tiêu thực hiện những bài tập phục hồi chức năng vỡ mâm chày trong tuần 1 nhằm: Giảm các cơn đau ở vùng mâm chày bị tổn thương; hạn chế tình trạng phù nề; duy trì sức cơ, trương lực cơ đùi và cẳng chân ở bên chân bị vỡ xương chày; duy trì tầm vận động cho các khớp xung quanh phần xương vỡ được ghép lại trong khi phần khớp gối ở trạng thái bất động tương đối.
Các bài tập chân có đơn giản sẽ được áp dụng ở giai đoạn này đó là:
1.1 Tập gấp duỗi khớp cổ chân chủ động
Bệnh nhân nằm thẳng người trên một mặt phẳng, rồi duỗi và gập cổ chân cho từng bên.
Những ngày đầu thực hiện 10 hiệp/lần tập, sau đó tăng dần lên 20 hiệp/lần với tần suất tập: 2 lần/ngày.
1.2 Tập co cơ tĩnh (co cơ đẳng trường)
Người bệnh tập co cơ đùi và cơ cẳng chân 10 lần/lần tập trong vài ngày đầu tiên, sau đó tăng dần lên 20 lượt/lần tập
Tần suất: 2 lần tập/ngày.
1.3 Tập nâng chân lên khỏi mặt giường ở tư thế gối duỗi
- Cách tập: Bệnh nhân nâng chân lên khỏi mặt giường ở tư thế gối duỗi và giữ càng lâu càng tốt rồi hạ xuống và nghỉ 5 phút rồi tiếp tục động tác tương tự.
- Tần suất: 2 lần tập/ngày.
- Lưu ý: Trong những ngày đầu, bệnh nhân nên tập 10 lượt/lần tập, rồi sau đó tăng dần lên 20 lượt/lần tập.
Khi các cơn đau trong quá trình luyện tập thuyên giảm, bác sĩ sẽ khuyến khích tập luyện gấp và duỗi gối ở chân tổn thương với biên độ rộng hơn, nhưng vẫn đảm bảo trong phạm vi người bệnh có thể chịu đựng được.
Bên cạnh những bài tập co cơ ở chân, bác sĩ sẽ áp dụng thêm phương pháp giảm đau bằng nhiệt lạnh và hướng dẫn người bệnh đặt chân đúng cách. Cụ thể như sau:
- Giảm đau bằng nhiệt lạnh: Bệnh nhân sẽ được chườm lạnh lên vùng khớp gối mới được phẫu thuật trong khoảng 10 – 15 phút/lần với tần suất từ 3 – 5 lần/ngày.
Lưu ý: Sử dụng túi nước đá hoặc túi nước lạnh chườm lên trên lớp băng gạc và lớp khăn lót dày 1cm và không dùng đá lạnh chạm trực tiếp lên da.
- Cách đặt chân: Người bệnh đưa chân tổn thương lên cao hơn so với mặt giường từ 20 – 30cm sao cho phần cổ chân và đầu gối cao hơn so với phần ngực (mức tim).
Đối với người bị giãn dây chằng thì cũng có thể áp dụng các phương pháp chườm lạnh, tập gồng cơ tứ đùi,…ngay sau chấn thương. Tham khảo bài viết: Các bài tập khi bị giãn dây chằng đầu gối
2. Bài tập PHCN trong tuần thứ 2 – 4 (từ ngày 8 – 30)
Mục tiêu phục hồi chức năng cho bệnh nhân vỡ mâm chày ở giai đoạn này đó là: giảm phù nề; hỗ trợ hệ tuần hoàn để đưa chất dinh dưỡng đi nuôi các tế bào mới, thúc đẩy nhanh quá trình liền sẹo và can xương; duy trì trương lực cơ, tăng sức mạnh cho phần cơ đùi và cẳng chân ở bên tổn thương mâm chày; tăng dần tầm vận động khớp gối ở bên chân tổn thương từ 0° lên tới 65°.
Ở giai đoạn này, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân tập các bài tập vận động tương tự ở tuần 1 nhưng được điều chỉnh để phù hợp với tình trạng của bệnh nhân. Các bài tập bao gồm
2.1 Bài tập gấp – duỗi khớp gối
- Cách tập: Bệnh nhân sẽ tập gấp và duỗi khớp gối với mức độ khó tăng lên 5° – 10° so với bài tập ở tuần 1 và sử dụng bằng bàn tập theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên.
- Thời gian tập: 20 phút/lần
- Tần suất: 2 lần/ngày.
- Lưu ý: Nếu sau khi ngừng tập trên 3 giờ mà bệnh nhân vẫn cảm thấy đau hoặc sưng nề, thì đây là dấu hiệu của việc tập quá sức. Khi đó, bệnh nhân cần giảm cường độ ở lần tập sau.
2.2 Tập đi bằng nạng/khung tập đi
Bệnh nhân sẽ bắt đầu tập đi lại bằng nạng/khung tập đi nhưng không tì sức nặng lên chân bị tổn thương.
Song song với tập luyện, bệnh nhân có thể được bác sĩ chỉ định sử dụng liệu pháp vật lý trị liệu như:
- Điều trị bằng nhiệt nóng: Bác sĩ sẽ sử dụng bức xạ hồng ngoại hoặc túi nhiệt vào vào khớp gối tổn thương của người bệnh trong 20 phút/lần. Tần suất: 2 – 3 lần/ngày.
- Điều trị bằng từ trường: Bác sĩ sử dụng điện từ trường vào khớp gối vỡ mâm chày với cường độ 0,8 – 1,5 mT, 20 phút/lần. Tần suất: 2 lần/ngày để kích thích can xương.
3. Bài tập PHCN trong tuần thứ 5 – 8
Mục tiêu PHCN ở tuần thứ 5 – 8 sau phẫu thuật mâm chày đó là: bệnh nhân có thể duỗi tối đa, tăng tầm vận động tối đa, tỳ sức nặng của cơ thể lên chân bị chấn vỡ mâm chày.
Bệnh nhân sẽ được bác sĩ chỉ định thực hiện các bài tập tương tự giai đoạn trước nhưng sẽ tăng mức độ khó. Cụ thể như sau:
- Bài tập co cơ tĩnh
- Bài tập nâng chân lên khỏi mặt giường
- Bài tập gấp – duỗi khớp gối tăng dần mỗi lần gấp tăng 5° – 10° chủ động và thụ động bằng bàn tập trong 20 phút/lần với tần suất 2 lần/ngày.
- Tập đi bằng nạng hoặc khung tập đi nhưng không dồn toàn bộ trọng lực cơ thể lên chân tổn thương.
Bệnh nhân sẽ được điều trị bằng nhiệt nóng và điện từ tương tự như giai đoạn tuần 2 – 4.
